"Wees de verandering die je in de wereld wilt zien."
— Mahatma Gandhi
De nostalgie van de diaprojector
De nostalgie van de diaprojector staat inmiddels in schril contrast met een wereld van telefoons met geweldige foto- en videocamera’s aan boord, razendsnel internet, digitale beeldbewerking en Artificial Intelligence. Kleurenbeelden delen is nu bijzaak, vroeger was het een bijzonderheid.
Als we nu onze vakantie willen vastleggen voor het thuisfront gebruiken we onze mobiele telefoon en sturen direct foto’s en filmpjes via het razendsnelle internet naar al onze sociale mediakanalen zoals Facebook en Instagram. Na onze vakantie selecteren we de leukste foto’s en maken online een fotoalbum. Van de mooiste foto’s maak ik een mapje op Google Foto om deze vervolgens te kunnen laten zien op mijn TV’s die Google Foto ondersteunen of anders gebruik ik de Google Chromecast.
Voor nu is dit de nieuwe standaard en hoe snel zijn we hier niet aan gewend? Hoe ging dit vroeger dan hoor ik iemand wel een vragen? Vroegâh? Nou kind, dat zal deze oude man je eens even uitleggen… 🙂
Een paar eeuwen geleden bestond er al een apparaat waarmee glasplaatjes met afbeeldingen op een scherm konden worden geprojecteerd: de toverlantaarn. De werking van een ‘moderne’ diaprojector komt in principe op hetzelfde neer, alleen maakt deze gebruik van een zeer krachtige elektrische lamp, in plaats van een olielamp of een kaars.
De diaprojector was enorm populair. De eerste kwam begin jaren ’70 op de markt voor de consument. Naast de zwart/wit foto’s en de televisie, toen ook nog zwart/wit, liet de diaprojector kleurenbeelden zien op een groot scherm of anders gewoon op de muur. Niet alleen voor vakantie foto’s maar het werd bijvoorbeeld ook gebruikt tijdens lessen op school.
In het eerste jaar van de lagere school zag ik voor het eerst een diashow, het ging over de avonturen van één of andere kabouter. Het zal vast Pinkeltje geweest zijn want kabouter Plop was toen nog lang niet geboren. De juf las er een verhaal bij en liet steeds een nieuw getekend plaatje zien op het grote witte projectiescherm. Ademloos keken mijn klasgenootjes en ik in het halfduister naar de prachtige gekleurde beelden op het grote scherm. Dat was even andere koek dan de kleine zwart/wit televisie bij ons thuis. Ik was als betoverd.
De nostalgie van de diaprojector in het gezin
Mijn vader was zeer bedreven in het maken en het zelf ontwikkelen van zijn eigen foto’s en ook van het maken van dia’s. Foto’s ontwikkelde hij zelf op zijn donkere kamer, ofwel Doka, op zolder.
Zelf dia’s maken was gemakkelijk en, ten opzichte van foto’s maken, relatief goedkoop. Je kocht een 35mm diafilmrolletje en maakte 36 opnames, gewoon zoals je gewend was bij een fotofilmrolletje. Als het diafilmrolletje vol was bracht je het naar een reguliere fotozaak. Enige tijd later haalde je daar een zakje met 6 of 7 ontwikkelde (chemisch bewerkte) diafilmstroken op. Je betaalde alleen voor de ontwikkelkosten en niet zoals bij foto’s ook nog voor de afdrukken.
Mijn vader had altijd flink wat werk aan de dia’s en werden met erg veel precisie klaargemaakt. Thuis knipte hij, voorzichtig over de scheidslijn tussen de afbeeldingen, elke diafilmstrook op in 6 dia’s. Vervolgens klemde hij de dia’s stuk voor stuk tussen de twee delen van een kunststof “diaraampje”, “inramen” heette dat. De ingeraamde dia’s zette hij ondersteboven(!) in een lange kunststof slede met uitsparingen en dan was het de kunst om ze in de juiste volgorde te plaatsen en volgen er de nodige proefsessie’s in het diepste geheim 🙂
De grote diashow van onze vakantie
Na de geslaagde proefsessies volgde de traditionele ‘de grote diashow van onze vakantie‘. Een traditie die vele gezinnen hadden in Nederland. Onze vriendjes, onze buren, allemaal kwamen ze kijken naar wat wij op vakantie hadden gedaan en beleefd. Haarscherp, in kleur op een groot scherm, midden in onze woonkamer. Appelsap, chips, het ontbrak ons aan niets.
Als het moment daar was, moest het scherm en projector opgesteld worden op de juiste afstand, diaslede in de projector schuiven, positioneren, scherpstellen en draaien maar met die vakantiekiekjes. Je beleefde de hele vakantie opnieuw!
De nostalgie van de diaprojector is tevens een warme herinnering aan mijn mooie jeugd. Ik heb menige grote diashow gezien in onze woonkamer en ook bij onze buren die exact dezelfde traditie hadden. Het waren mooie tijden en het was altijd gezellig om zo bij elkaar samen te zijn. Tegenwoordig plaatsen we alles op social media en zien we van een grote afstand wel hoe de vakantie van die of die is geweest.
Voor hen die er echt nog niks van begrijpen is ook nu weer YouTube onze reddende engel met onderstaand filmpje. Zie hier de nostalgie van de diaprojector:
